Peeters Law · Laboratorium · Working Paper II

The Situs Problem

Art Collections, Cross-Border Donations and the Legal Significance of Location

EditionThis is the author's original Dutch text of the first edition of Working Paper II (revised version 2, 15 November 2026), preserved unchanged. Its English translation is archived at /laboratory/situs/edition-1/. The paper has since been expanded; the expanded edition, Art Collections, Artists’ Estates and the Limits of Fiscal Territoriality, is the principal version and is at present available in English only.

Peeters Law · Laboratorium · Working Paper II

THE SITUS PROBLEM

De plaats van het kunstwerk en de grenzen van de grensoverschrijdende schenking

Art Collections, Cross-Border Donations and the Legal Significance of Location

Auteur
Karen-Anne Peeters
Rubriek
Laboratorium | Kunstrecht | Internationaal privaatrecht | Vermogensplanning
Status
Working paper — onafhankelijk onderzoek van de auteur, niet peer-reviewed en niet elders gepubliceerd. Gepubliceerd op 15 november 2026 (herziene versie 2).
Peildatum
15 november 2026. De verificatiestatus van elke bron staat vermeld in afdeling 11.

Leeswijzer. Elke bewering draagt een label: Recht voor positief recht met een identificeerbare bron; Interpretatie voor een lezing van de auteur; Aanname voor een feitelijke hypothese; Open voor een vraag die verder onderzoek vergt. Administratieve toelichting wordt als zodanig vermeld en niet met wetgeving gelijkgesteld.

1.Abstract

Een kunstwerk kan worden verplaatst. De vraag is wat er met het werk meereist. Dit artikel toetst de stelling dat de verplaatsing van een kunstwerk zijn fysieke situs kan wijzigen, zonder noodzakelijk de fiscale en juridische gevolgen te verplaatsen die aan andere aanknopingspunten zijn verbonden.

De toets gebeurt aan een hypothese. Een Belgische fiscale inwoner brengt een privéverzameling onder in een professionele bewaarplaats in Madrid. Daarna schenkt hij haar bij Spaanse notariële akte aan een meerderjarig kind. De vraag is niet of die constructie voordelig is. De vraag is welke aanknopingspunten zij in beweging zet, en welke niet.

Het onderzoek leidt tot een gedifferentieerd antwoord. Naar Spaans recht kan de fysieke ligging een belastingbevoegdheid scheppen. De keuze van de regionale regeling meet echter een verleden van vijf jaar. Daarnaast verdringt de woonplaats van de begiftigde het belang van de plaats. Naar Belgisch recht knopen registratie, schenkbelasting en erfrecht aan bij de persoon van de schenker en bij de vorm van de akte. Zij knopen niet aan bij de plaats van het goed. De stelling houdt daarom stand, maar in een preciezere vorm: het recht onderscheidt een fysieke, een historische en een persoonsgebonden plaats. Alleen de eerste reist mee met het werk.

TrefwoordenSitus; lex rei sitae; aanknopingspunt; schenkbelasting; Ley 29/1987; Disposición adicional segunda; art. 25 DLeg. 1/2010 Comunidad de Madrid; art. 19, eerste lid, 6° W.Reg.; samenloop van heffingen; fiscaal misbruik; Erfrechtverordening; roerend cultureel erfgoed.

2.De schijnbare eenvoud van de plaats

Sinds Savigny heeft een rechtsverhouding een zetel. Voor lichamelijke roerende goederen lijkt die zetel vanzelfsprekend, want het goed bevindt zich ergens. Van alle aanknopingspunten lijkt de lex rei sitae daarom het meest tastbaar.

Juist die tastbaarheid verhult dat het recht in één grensoverschrijdende schenking minstens zeven gegevens onderscheidt:

  1. de fysieke plaats van het kunstwerk;
  2. de fiscale woonplaats van de schenker;
  3. de fiscale woonplaats van de begiftigde;
  4. de regionale Spaanse regeling die van toepassing is;
  5. de plaats en de rechtsvorm van de schenking;
  6. de overdracht van eigendom;
  7. de latere erfrechtelijke en erfbelastinggevolgen.

Elk van die gegevens kan voor een andere norm het beslissende aanknopingspunt zijn. Het situs-probleem is daarom niet de vraag wáár het werk is. Het is de vraag welke norm aan welke plaats, op welk tijdstip en voor welk rechtsgevolg betekenis verleent. De stelling uit het abstract is een hypothese, geen doctrinaire regel. Zij wordt hieronder aan het Spaanse en het Belgische recht getoetst.

3.Een Belgische collectie in Madrid: de hypothese

De analyse is een denkoefening, geen dossier. Zij gaat uit van de volgende feiten.

  • AannameDe schenker heeft zijn fiscale woonplaats al meer dan vijf jaar in het Vlaamse Gewest en behoudt die. De Brusselse en Waalse varianten worden vermeld waar zij verschillen.
  • AannameDe begiftigde is een meerderjarig kind dat in België woont en geen fiscaal inwoner van Spanje is. Een variant met een kind dat in Madrid woont, wordt afzonderlijk besproken in § 4.2.
  • AannameDe werken behoren uitsluitend aan de schenker toe. Vragen van huwelijksvermogensrecht blijven buiten beschouwing.
  • AannameDe werken stonden de voorbije jaren in België. Zij worden enkele weken vóór de schenking naar een bewaarplaats in Madrid overgebracht.
  • AannameDe schenking wordt vastgelegd in een akte die wordt verleden voor een Spaanse notaris terwijl de werken in Madrid staan, en zij wordt aanvaard.
  • AannameGeen enkel werk is als beschermd cultuurgoed aangeduid.

4.Spaanse belasting en de Madrileense aanknopingspunten

4.1 · Fysieke ligging als grond van heffingsbevoegdheid

RechtBij een schenking is de begiftigde de belastingplichtige (art. 5, b, Ley 29/1987, hierna LISD). Woont de begiftigde niet in Spanje, dan wordt hij belast por obligación real op de verkrijging van goederen die zich in Spanje bevinden (art. 7 LISD). De belastingschuld ontstaat op de dag waarop de handeling wordt verricht (art. 24.2 LISD). De belastbare grondslag is sinds de wijziging door Ley 11/2021 de marktwaarde (art. 9 LISD). Schenkingen tussen dezelfde personen binnen drie jaar worden voor de bepaling van het tarief samengeteld (art. 30 LISD).

InterpretatieHier krijgt de stelling haar eerste tegenwicht. Naar Spaans recht schept de fysieke ligging wel een rechtens relevant aanknopingspunt. Een werk dat op de dag van de schenking in Madrid staat, valt in beginsel onder de Spaanse heffing. Zonder de verplaatsing zou die heffing niet bestaan. De wettekst stelt geen minimumduur van aanwezigheid. Open Er werd geen administratieve doctrine of rechtspraak gevonden over een kortstondige aanwezigheid in een depot, of over goederen die zich in douane- of entrepotregimes bevinden.

4.2 · De woonplaats van de begiftigde

RechtWoont de begiftigde in Spanje, dan is hij belastbaar por obligación personal op alle verkrijgingen, ongeacht waar de goederen zich bevinden (art. 6 LISD). De autonome gemeenschap wordt dan bepaald door zijn verblijfplaats (Ley 22/2009 en de vijfjarenregel voor ingezetenen in de Disposición adicional segunda, Uno.2 LISD). Alleen voor deze ingezeten belastingplichtigen geldt de aftrek voor internationale dubbele belasting van art. 23 LISD. Die aftrek is begrensd tot het Spaanse gemiddelde tarief op het deel van de grondslag dat betrekking heeft op goederen in het buitenland.

InterpretatieDe woonplaats van de begiftigde verandert dus het hele schema. Voor een ingezeten begiftigde verliest de plaats van het werk haar betekenis voor de keuze van de regeling. Toch kan zij een averechts gevolg hebben. Staan de werken in Spanje, dan ligt het geschonken goed niet in het buitenland, en kan de begrenzing van art. 23 de aftrek van Belgische schenkbelasting beperken of uitsluiten. Open Deze lezing van art. 23 moet nog door een Spaanse fiscalist worden bevestigd.

4.3 · Welke regionale regeling? De vijfjarentoets

RechtDe vraag of Spanje heft, verschilt van de vraag welke regeling de heffing bepaalt. Bij een niet-ingezeten begiftigde is de Staat de bevoegde administratie (aangifte via modelo 651), niet de autonome gemeenschap. Dat blijkt uit het bevoegdheidsoverzicht van de Agencia Tributaria, dat administratieve toelichting is. De wet zelf bepaalt het volgende. Voor roerende goederen die zich in Spanje bevinden en worden geschonken, kan de niet-ingezeten begiftigde de regeling toepassen van de gemeenschap donde hayan estado situados los referidos bienes muebles un mayor número de días. Die periode beslaat de vijf jaar onmiddellijk vóór de belastingschuld, van datum tot datum gerekend (Disposición adicional segunda, Uno.1.e LISD). De bepaling is een reactie op HvJ 3 september 2014, C-127/12. Zij werd ingevoerd bij Ley 26/2014 en kreeg haar huidige lezing bij art. 4.6 Ley 11/2021, in werking sinds 11 juli 2021.

RechtVolgens databanken met DGT-beslissingen (consultas vinculantes V0418-20, V0505-21, V0837-23 en V1515-25) is de regel toegepast op geld en op aandelen. Daarbij werden telkens de dagen vergeleken die het goed in verschillende Spaanse gemeenschappen had doorgebracht. Open De volledige teksten werden niet in de officiële DGT-databank nagelezen. Geen van die beslissingen betreft een goed dat het grootste deel van de periode buiten Spanje stond.

InterpretatieDat is het eigenlijke scharnierpunt van de hypothese. Er zijn twee lezingen mogelijk.

(a) Letterlijke lezing. De regel vergelijkt gemeenschappen met elkaar, en dagen in België vallen in geen enkele gemeenschap. Madrid is dan de enige gemeenschap met dagen, zodat haar regeling toepasselijk kan zijn, zelfs na een verblijf van enkele weken.

(b) Teleologische lezing. De regel wil een duurzame band met een gemeenschap uitdrukken. Een recente aankomst schept die band niet, en dan blijft alleen de staatsregeling over.

De wettekst sluit lezing (a) niet uit. Lezing (b) heeft er geen uitdrukkelijke grondslag in. Een betrouwbare conclusie kan op basis van het onderzochte materiaal niet worden getrokken. Wat wel vaststaat, is dat de toets een historische situs meet en geen momentopname. Bovendien is de toepassing van de regionale regeling een keuzemogelijkheid van de begiftigde. Het bewijs van het aantal dagen per gemeenschap rust op wie de regeling inroept (art. 105.1 Ley 58/2003, General Tributaria).

4.4 · De Madrileense bonificación: voorwaarden

RechtArt. 25.2.b van het Madrileense Decreto Legislativo 1/2010 kent aan de groepen I en II (descendenten, echtgenoot, ascendenten, adoptanten en geadopteerden) een bonificación del 99 por ciento en la cuota tributaria toe. Groep III krijgt sinds de wijziging bij Ley 2/2025 een bonificación van 50 %. De bonificación verlaagt de berekende belasting. Zij is geen tarief van 1 % op de waarde, want de grondslag, de schaal en de cuota worden eerst bepaald.

RechtSinds 1 juli 2025 gelden de volgende voorwaarden:

  • De bonificación geldt alleen voor goederen die zijn aangegeven in een aangifte binnen de vrijwillige termijn, of nadien maar zonder voorafgaande aanmaning door de administratie.
  • Voor goederen waarvan de schenking geen notariële akte vereist, moet de schenking in een documento público worden vastgelegd wanneer de grondslag hoger is dan € 10.000. Daarvoor worden de schenkingen van dezelfde schenker aan dezelfde begiftigde over drie jaar samengeteld.
  • Een onderhandse akte die pas na afloop van de aangiftetermijn in een openbare akte wordt omgezet, geeft geen recht op de bonificación.
  • Voor geld moet de herkomst van de fondsen verantwoord zijn en in de akte zelf worden vermeld.
  • Schenkingen tot € 1.000 krijgen een bonificación van 100 %, ongeacht de verwantschap (art. 25.2.a).

Volgens de officiële toelichting bedraagt de aangiftetermijn dertig werkdagen. De laatste redactie van art. 25 is in werking sinds 1 juli 2025 en is gecorrigeerd in BOCM nr. 161 van 8 juli 2025. Art. 25 bevat geen bijzondere voorwaarde voor niet-ingezetenen.

InterpretatieVoor een kunstcollectie van enige waarde betekent dit dat een openbare akte nodig is. De bonificación is bovendien dubbel voorwaardelijk. Ten eerste moet de Madrileense regeling krachtens § 4.3 toepasselijk zijn. Ten tweede moeten de eigen voorwaarden van art. 25 vervuld zijn. Open Twee punten zijn niet geverifieerd: of een buitenlandse, bijvoorbeeld Belgische, notariële akte als documento público in de zin van art. 25 geldt, en hoe de staatsadministratie die regionale voorwaarde bij niet-ingezetenen toetst.

4.5 · Gevolgen voor de schenker in Spanje

RechtDe schenker is geen belastingplichtige voor de Spaanse schenkbelasting. Hij staat ook niet op de lijst van subsidiair aansprakelijken (art. 5 en 8 LISD). Het Spaanse inkomstenbelastingrecht kan een schenking voor de schenker wel als een vervreemding behandelen die een vermogenswinst doet ontstaan. Voor niet-ingezetenen gebeurt dat via de belasting voor niet-ingezetenen (IRNR) wanneer het goed zich in Spanje bevindt. Het Belgisch-Spaanse dubbelbelastingverdrag van 14 juni 1995 (BOE 4 juli 2003) bepaalt echter in art. 13, lid 6, dat winsten uit de vervreemding van andere dan de in de leden 1 tot 5 genoemde goederen sólo pueden someterse a imposición en el Estado contratante en que reside el transmitente.

InterpretatieGaat men ervan uit dat een schenking een vervreemding in de zin van het verdrag is, dan heft Spanje geen inkomstenbelasting op een eventuele meerwaarde van de Belgische schenker. Open Drie punten zijn niet geverifieerd: de interne Spaanse bepalingen (TRLIRNR en de wet op de personenbelasting), de vraag of de verdragsbescherming formaliteiten vereist, en de Belgische inkomstenfiscale behandeling van de schenking.

4.6 · Spaanse antimisbruikbepalingen

RechtDe Ley General Tributaria kent een algemene regeling voor het conflicto en la aplicación de la norma tributaria (art. 15) en een regeling voor simulatie (art. 16). Open Er werd geen administratieve of rechterlijke toepassing gevonden op een overbrenging van roerende goederen die werd verricht met het oog op de vijfjarentoets. Dit artikel neemt geen standpunt in over de vraag of zo'n overbrenging misbruik zou opleveren. Het stelt alleen vast dat de vraag rijst.

5.Belgische registratie en fiscale gevolgen

5.1 · Verplichte registratie

RechtArt. 19, eerste lid, 6° W.Reg. bepaalt dat moeten worden geregistreerd: de in het buitenland verleden notariële akten die titel vormen voor een schenking onder de levenden van roerende goederen door een rijksinwoner. Volgens de geconsolideerde tekst werd de bepaling ingevoegd bij art. 2 van de bijzondere wet van 13 december 2020, in werking op 15 december 2020. De verplichting rust ondeelbaar op de contracterende partijen (art. 35, 8° W.Reg., ingevoegd bij dezelfde wet). Zij rust dus ook op de schenker. De administratie heeft haar toelichting gegeven in circulaire 2021/C/27. Volgens die circulaire wordt het rijksinwonerschap beoordeeld op het ogenblik van de akte, en vallen onderhandse schenkingen buiten de regel. Open Drie punten moeten nog in de primaire tekst worden bevestigd: de termijn van vier maanden, die in de geraadpleegde versie van art. 32 W.Reg. niet terug te vinden was; de parallelle gewone wet van 3 december 2020; en de sanctie bij laattijdige registratie.

InterpretatieDe regel knoopt aan bij twee gegevens: de woonplaats van de schenker en de notariële vorm van de akte. De plaats van het goed speelt geen rol, en de plaats van de akte alleen omdat de regel buitenlandse akten moet vatten. Hier raken de Spaanse en de Belgische regel elkaar. De openbare akte die art. 25 DLeg. 1/2010 boven € 10.000 vereist, is precies het soort akte dat in België tot registratie verplicht. Kiest men een onderhandse vorm, dan valt de schenking buiten art. 19, 6°, maar dan vervalt boven die drempel ook de Madrileense bonificación.

5.2 · Schenkbelasting

RechtDe schenkbelasting is een gewestelijke belasting. Bevoegd is het gewest waar de fiscale woonplaats van de schenker het langst gevestigd was tijdens de vijf jaar vóór de schenking (art. 5, § 2, Bijzondere Financieringswet van 16 januari 1989). In het Vlaamse Gewest bedraagt het tarief voor roerende goederen 3 % in de rechte lijn en tussen partners, en 7 % voor alle andere personen (art. 2.8.4.1.1, § 2 VCF). Volgens secundaire bronnen gelden in het Brusselse Gewest dezelfde percentages, en in het Waalse Gewest 3,3 % in de rechte lijn. Open De Brusselse en Waalse tarieven zijn niet aan de primaire tekst getoetst.

5.3 · Latere erfbelasting

RechtRegistratieplicht, schenkbelasting en erfbelasting zijn drie afzonderlijke vragen. Een niet-geregistreerde roerende schenking wordt in de erfbelasting betrokken wanneer de schenker binnen een bepaalde termijn overlijdt. Die termijn is als volgt:

  • Vlaams Gewest: vijf jaar voor schenkingen vanaf 1 januari 2025, en drie jaar voor eerdere schenkingen (officiële toelichting van de Vlaamse Belastingdienst).
  • Brussels Gewest: vijf jaar voor schenkingen vanaf 1 januari 2026 (ordonnantie van 17 juli 2025, BS 24 juli 2025, en circulaire 2026/C/28). Voor eerdere schenkingen blijven drie jaar gelden.
  • Waals Gewest: vijf jaar sinds 1 januari 2022, volgens secundaire bronnen.

Een geregistreerde schenking ontsnapt in beginsel aan deze fictie. In de hypothese is registratie verplicht, zodat deze termijn alleen speelt als de verplichting niet wordt nageleefd. Open Hoe niet-naleving van art. 19, 6° zich verhoudt tot de fictie van de erfbelasting, is niet onderzocht.

5.4 · Samenloop van heffingen en verzachting

RechtHet Belgisch-Spaanse dubbelbelastingverdrag geldt alleen voor belastingen naar het inkomen en naar het vermogen (art. 2). Schenk- en erfbelasting vallen er niet onder. De Spaanse aftrek voor internationale dubbele belasting (art. 23 LISD) staat alleen open voor wie belastbaar is por obligación personal, en dus niet voor een niet-ingezeten begiftigde.

InterpretatieIn de basishypothese is een cumulatie dus mogelijk: Spaanse schenkbelasting op grond van de ligging, en Belgische schenkbelasting bij de verplichte registratie. Voor geen van beide is een verzachtingsregel vastgesteld. Open Er werd geen Belgische (gewestelijke) bepaling gevonden die buitenlandse schenkbelasting verrekent. Het ontbreken daarvan wordt hier niet als vaststaand voorgesteld.

5.5 · Belgische antimisbruikbepalingen

RechtIn het Vlaamse Gewest geldt sinds 1 januari 2015 de algemene antimisbruikbepaling van art. 3.17.0.0.2 VCF voor de registratie-, schenk- en erfbelasting. Zij volgde art. 18, § 2 W.Reg. op. De administratie bewijst het objectieve element van misbruik. De belastingplichtige kan aantonen dat zijn keuze door andere dan fiscale motieven is verantwoord. Open Dat art. 18, § 2 W.Reg. in Brussel en Wallonië van toepassing blijft, is een aanname die niet werd geverifieerd. De vraag of een antimisbruikregel in de hypothese zou spelen, wordt niet beantwoord. Wel valt op dat de Belgische heffing in de basishypothese niet door de verplaatsing wordt ontweken. De Belgische misbruikvraag rijst daarom minder scherp dan de Spaanse.

6.Eigendom, bewaring en de juridische betekenis van de schenking

RechtBewaring. Bij een bewaarneming (contrato de depósito, art. 1758 e.v. Código Civil) heeft de bewaarnemer de feitelijke macht over het werk, maar hij houdt het voor de bewaargever. Uit de overbrenging naar een depot volgen geen overdracht en geen begiftigingsoogmerk. Opslag in het buitenland is op zichzelf geen schenking.

RechtEigendom en overdracht. De zakenrechtelijke gevolgen volgen in beginsel het recht van de plaats van het goed (art. 87 WIPR; art. 10.1 Código Civil). Op dit punt verschuift de verplaatsing wel het toepasselijke recht. Staat het werk bij de overdracht in Madrid, dan beheerst het Spaanse goederenrecht de overdracht. Dat recht vertrekt van de leer van título y modo (art. 609 Código Civil), terwijl het Belgische recht de eigendom solo consensu laat overgaan (Boek 3 BW). Open Of de Spaanse schenking een afzonderlijke traditio vereist, is omstreden.

RechtAanvaarding en verbintenis. Naar Spaans recht komt de schenking tot stand wanneer de schenker kennis heeft van de aanvaarding (art. 623 Código Civil). Voor roerende goederen gelden eigen vormregels (art. 632). Interpretatie Het verbintenisrechtelijke aspect valt in beginsel onder de Rome I-Verordening, die bij gebrek aan rechtskeuze wijst naar het recht van de schenker (art. 4, lid 2; voor de vorm art. 11). Open Hoe dat zich verhoudt tot art. 10.7 Código Civil, is niet onderzocht.

InterpretatieBewijs. Elke vraag vergt haar eigen bewijs:

  • voor de eigendom: de herkomst en de identificatie van elk werk;
  • voor de schenking: de akte, de aanvaarding en eventueel de overdracht van de bewaarovereenkomst;
  • voor de vijfjarentoets: transport- en opslaggegevens per dag;
  • voor de waardering: een marktwaardebepaling die in beide stelsels standhoudt.

7.Erfrecht en cultureel erfgoed

RechtErfrecht. De Erfrechtverordening (EU) nr. 650/2012 sluit de overdracht bij schenking uit haar toepassingsgebied uit (art. 1, lid 2, g). Wel onderwerpt zij de inbreng en de verrekening van giften aan het recht dat op de erfopvolging van toepassing is (art. 23, lid 2, i). Dat is in beginsel het recht van de laatste gewone verblijfplaats van de erflater (art. 21). Blijft de schenker in België wonen, dan beheerst het Belgische recht de latere inbreng en inkorting, waar het werk zich ook bevindt. De reserve van de afstammelingen bedraagt sinds de hervorming van 2017 (in werking op 1 september 2018) globaal de helft van de nalatenschap. Giften worden fictief bij de nalatenschap gevoegd en in beginsel gewaardeerd op de dag van de schenking, geïndexeerd. Open De artikelnummering in Boek 4 BW moet nog worden gecontroleerd. Het erfrecht (de verdeling) en de erfbelasting (de heffing, § 5.3) blijven gescheiden.

RechtCultureel erfgoed. Werken op de Vlaamse Topstukkenlijst mogen het grondgebied niet zonder toestemming verlaten (decreet van 24 januari 2003). De Franse Gemeenschap kent een vergelijkbare regeling (decreet van 11 juli 2002). Verordening (EG) nr. 116/2009 vereist een vergunning voor uitvoer buiten de Unie, niet voor verplaatsingen tussen lidstaten. Richtlijn 2014/60/EU regelt de teruggave van onrechtmatig overgebrachte nationale schatten. Voor de Belgische rechter beheerst art. 90 WIPR een vordering tot teruggave. Interpretatie Eenmaal in Spanje kan een werk onder Ley 16/1985 vallen, onder meer voor een latere uitvoer. Op dit punt schept de verplaatsing nieuwe aanknopingspunten in plaats van oude op te heffen. Open De artikelen, drempels en termijnen moeten nog worden geverifieerd.

8.De stelling getoetst: het Situs-probleem door de methode van Peeters Law

De methode berekent geen uitkomst. Zij ordent de vragen en maakt zichtbaar dat hetzelfde werk voor elk rechtsgebied een ander aanknopingspunt heeft. De laatste kolom geeft aan of de verplaatsing dat aanknopingspunt verschuift.

RechtsvraagAanknopingspuntVerschuift mee?
Overdracht van eigendomFysieke plaats bij de overdracht (art. 87 WIPR; art. 10.1 CC)Ja
Spaanse heffingsbevoegdheid (niet-ingezetene)Fysieke plaats bij het belastbaar feit (art. 7 LISD)Ja
Spaanse heffingsbevoegdheid (ingezetene)Woonplaats van de begiftigde (art. 6 LISD)Nee
Regionale Spaanse regelingHistorische plaats over vijf jaar (DA 2ª LISD)Onzeker
Madrileense bonificaciónRegeling + vorm + tijdige aangifte (art. 25.2 DLeg. 1/2010)Niet door de plaats alleen
Belgische registratieplichtRijksinwoner-schenker + notariële akte (art. 19, 6° W.Reg.)Nee
Bevoegd Belgisch gewestFiscale woonplaats van de schenker (art. 5 BFW)Nee
Inbreng en inkortingLaatste gewone verblijfplaats (art. 21, 23 Erfrechtverordening)Nee
ErfgoedbeschermingBeschermingsstatus en plaatsSchept nieuwe aanknopingspunten
T
Territoriale context. Er zijn drie rechtsordes, elk met eigen interne niveaus: de Spaanse Staat en zijn gemeenschappen, en de Belgische federale overheid met haar gewesten en gemeenschappen. Het territorium werkt bovendien in de tijd. De Spaanse regionale toets kijkt vijf jaar terug, de Belgische gewestelijke toets eveneens. Een territoriale band is daarom geen punt maar een traject.
M
Materiële rechtsdomeinen. Goederenrecht, verbintenissenrecht, schenk- en inkomstenbelasting, erfrecht en erfgoedrecht vooronderstellen elkaar. Er is pas schenkbelasting op een schenking die civielrechtelijk bestaat. Zij bestaat pas wanneer de vorm- en aanvaardingsregels van het toepasselijke recht zijn nageleefd.
N
Normatieve structuur. De Spaanse regeling is een antwoord op het Unierecht (C-127/12). De regionale bonificación werkt alleen binnen het kader van de nationale wet. Het Belgische fiscaal federalisme verdeelt de registratie en de heffing over verschillende normniveaus. Het verdragsrecht dekt de inkomstenbelasting, niet de schenkbelasting. Wat de ene laag verzacht, laat de andere onaangeroerd.
C
Taal en rechtscultuur. Bonificación en la cuota is geen tarief. Situado betekent niet „gewoonlijk aanwezig”. Documento público en „notariële akte” overlappen, maar hebben elk een eigen functie in hun stelsel. Ook título y modo en de consensuele overdracht lezen dezelfde aflevering anders. Wie begrippen gelijkstelt, verschuift ongemerkt het toepasselijke recht.
S
Strategie. De strategische dimensie vraagt eerst naar het familiale of patrimoniale doel, en pas daarna naar het instrument. Inzetten op één aanknopingspunt doet de andere niet verdwijnen. Het kan zelfs nieuwe scheppen: een tweede belastingbevoegdheid, een Spaans erfgoedregime en een bewijslast per dag.
Σ
De Heyvaertiaanse breuklijn. De breuklijn ligt op twee plaatsen. Tussen de fysieke en de historische situs: de verplaatsing schept wel een Spaanse belastingbevoegdheid, maar herschrijft niet het verleden dat de vijfjarentoets meet. En tussen vorm en gevolg: de openbare akte die de Madrileense bonificación boven € 10.000 vereist, is dezelfde akte die de Belgische registratieplicht doet ontstaan. De verplaatsing beweegt het goed, niet de schenker.
Ω
De reflexieve observatie. De vraag „waar is het werk?” suggereert dat de plaats een feit is waaruit het recht volgt. Juister is het omgekeerde: elke norm bepaalt zelf welk feit zij als plaats aanmerkt, en op welk tijdstip. De stelling van dit artikel is daarom zelf aan kritiek onderworpen. Zij beschrijft een structuur, maar bewijst niet dat het Spaanse recht de letterlijke lezing van § 4.3 zal verwerpen. Wie uit de verplaatsing een fiscaal gevolg afleidt, of het tegendeel, maakt de sprong van feit naar norm die de methode wil blootleggen.

9.Voorlopige conclusies

  1. Naar Belgisch recht houdt de stelling stand. Registratieplicht, bevoegd gewest, schenkbelasting en erfrecht knopen aan bij de schenker en bij de vorm van de akte. Er werd geen Belgische regel gevonden waardoor de verplaatsing deze gevolgen ongedaan maakt.
  2. Naar Spaans recht houdt zij stand in een gewijzigde vorm. De fysieke ligging schept een belastingbevoegdheid ten aanzien van een niet-ingezeten begiftigde. De verplaatsing verplaatst die gevolgen dus niet alleen; zij kan er nieuwe scheppen.
  3. Of de Madrileense regeling toepasselijk wordt, hangt af van een vijfjarentoets waarvan de toepassing op goederen die voordien in het buitenland stonden, onzeker is. Ook dan is de bonificación van 99 % een vermindering van de berekende belasting en geen tarief van 1 %. Zij veronderstelt een openbare akte en een tijdige aangifte.
  4. Een samenloop van Spaanse en Belgische schenkbelasting is in de basishypothese mogelijk. Er werd geen verdragsrechtelijke of interne verzachting vastgesteld.
  5. Opslag is geen schenking. Alleen voor de overdracht van eigendom verschuift de verplaatsing het toepasselijke recht.

De preciezere stelling luidt daarom als volgt. De verplaatsing van een kunstwerk wijzigt zijn fysieke situs. Daardoor kunnen aanknopingspunten ontstaan die aan die fysieke plaats verbonden zijn. De gevolgen die het recht aan een historische plaats of aan de persoon van de schenker verbindt, worden er niet door verplaatst. Waar de wet of de feiten geen zekerheid bieden, blijft de conclusie open.

10.Wat blijft juridisch onopgelost?

Vragen voor verder doctrinair onderzoek of voor bevestiging door een gekwalificeerde Spaanse fiscalist

  1. De vijfjarentoets bij een voorafgaand verblijf in het buitenland. Tellen dagen buiten Spanje mee? Is lezing (a) of (b) van § 4.3 de juiste? Volledige DGT-beslissingen en rechtspraak moeten worden nagelezen. Spaanse fiscalist.
  2. Kortstondige aanwezigheid. Is een goed dat kort in een depot of onder een douaneregime staat, „situado en territorio español” in de zin van art. 7 LISD? Spaanse fiscalist.
  3. Openbare akte. Voldoet een buitenlandse notariële akte aan art. 25.2.b DLeg. 1/2010? Hoe toetst de Staat die regionale voorwaarde bij niet-ingezetenen? Spaanse fiscalist.
  4. Art. 23 LISD bij een ingezeten begiftigde. Beperkt de ligging van de werken in Spanje de aftrek van Belgische schenkbelasting? Spaanse fiscalist.
  5. Antimisbruik. Kunnen art. 15 of 16 LGT, art. 3.17.0.0.2 VCF of art. 18, § 2 W.Reg. op een overbrenging met het oog op de vijfjarentoets worden toegepast? Doctrinair onderzoek en Spaanse fiscalist.
  6. Verzachting van dubbele heffing. Bestaat er in een van de drie gewesten een regel die buitenlandse schenkbelasting verrekent? Doctrinair onderzoek.
  7. Gevolgen voor de schenker. Wat bepaalt het interne Spaanse recht (TRLIRNR en de wet op de personenbelasting) over een vermogenswinst bij schenking? Valt de schenking onder art. 13, lid 6 van het verdrag, en welke formaliteiten gelden? Hoe behandelt de Belgische inkomstenbelasting de schenking? Spaanse fiscalist en doctrinair onderzoek.
  8. Belgische registratie. Moeten de termijn van vier maanden, de sanctie bij niet-registratie en de verhouding tot de gewone wet van 3 december 2020 nog worden bevestigd? Welke tarieven en antimisbruikregels gelden in Brussel en Wallonië? Doctrinair onderzoek.
  9. Goederenrecht. Vereist de Spaanse schenking een traditio? Hoe verhouden art. 10.7 Código Civil en de Rome I-Verordening zich tot elkaar? Doctrinair onderzoek.
  10. Erfgoed en waardering. Welke bepalingen van Ley 16/1985 worden relevant na de binnenkomst van een werk? Hoe wordt de marktwaarde in beide stelsels bewezen? Doctrinair onderzoek en deskundigen.

11.Rechtsbronnen

Verificatiestatus op 15 november 2026

Primair nagelezen in een officiële of geconsolideerde wettekst; Officieel advies administratieve toelichting, geen wetgeving; Secundair bevestigd via secundaire weergave; Niet geverifieerd in deze versie niet nagelezen.

A · Spanje

  1. PrimairLey 29/1987, de 18 de diciembre, del Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones, art. 5, 6, 7, 8, 9, 23, 24.2, 30 en Disposición adicional segunda, Uno.1.e en Uno.2 (versie van de DA 2ª in werking sinds 11 juli 2021; laatste geconsolideerde actualisering van de wet: 28 december 2022). BOE-A-1987-28141
  2. PrimairDecreto Legislativo 1/2010, de 21 de octubre, de la Comunidad de Madrid, art. 25 (zoals gewijzigd bij Ley 6/2018, Ley 7/2022 en Ley 2/2025, in werking sinds 1 juli 2025; correctie BOCM nr. 161, 8 juli 2025; geconsolideerde versie van 10 juli 2026). BOCM-m-2010-90068
  3. Officieel adviesAgencia Tributaria, Modelo 651, Cuadro de delimitación de competencias y normativa aplicable. agenciatributaria.gob.es
  4. Officieel adviesComunidad de Madrid, Donaciones. comunidad.madrid
  5. SecundairDGT, consultas vinculantes V0418-20 (21 februari 2020), V0505-21 (5 maart 2021), V0837-23 (11 april 2023) en V1515-25 (19 augustus 2025), zoals weergegeven in databanken. De volledige tekst moet nog in de officiële DGT-databank worden nagelezen.
  6. SecundairVerdrag tussen België en Spanje tot het vermijden van dubbele belasting, Brussel, 14 juni 1995 (BOE nr. 159, 4 juli 2003), art. 2 en 13, lid 6. Geraadpleegd via een reproductie van de BOE-tekst.
  7. Niet geverifieerdLey 22/2009, art. 28 en 32; Ley 58/2003 General Tributaria, art. 15, 16 en 105.1; RDLeg. 5/2004 (TRLIRNR) en Ley 35/2006 (IRPF) inzake vermogenswinsten; Código Civil, art. 10.1, 10.7, 609, 623, 632 en 1758 e.v.; Ley 16/1985 del Patrimonio Histórico Español.

B · België

  1. PrimairWetboek der registratie-, hypotheek- en griffierechten, art. 19, eerste lid, 6° en tweede lid, en art. 35, 8°, ingevoegd of vervangen bij de bijzondere wet van 13 december 2020, art. 2 en 3, in werking op 15 december 2020 (geconsolideerde versie, Codex Vlaanderen). codex.vlaanderen.be
  2. SecundairCirculaire 2021/C/27 betreffende de wet van 3 december 2020 en de bijzondere wet van 13 december 2020. De termijn van vier maanden moet nog worden bevestigd (art. 32 W.Reg.).
  3. PrimairVlaamse Codex Fiscaliteit, art. 2.8.4.1.1, § 2 (tarief) en art. 3.17.0.0.2 (antimisbruik). codex.vlaanderen.be
  4. Officieel adviesVlaamse Belastingdienst, Registratie van een schenking, met de termijn van vijf jaar voor schenkingen vanaf 1 januari 2025. vlaanderen.be
  5. SecundairOrdonnantie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest van 17 juli 2025 (BS 24 juli 2025) en circulaire 2026/C/28. Waals Gewest: tarief van 3,3 % en termijn van vijf jaar sinds 1 januari 2022.
  6. Niet geverifieerdBijzondere wet van 16 januari 1989, art. 5, § 2; WIPR, art. 87 en 90; Burgerlijk Wetboek, Boek 3 en Boek 4; wet van 31 juli 2017; decreet van 24 januari 2003 (Vlaamse Gemeenschap); décret du 11 juillet 2002 (Franse Gemeenschap); art. 18, § 2 W.Reg. voor Brussel en Wallonië.

C · Europese Unie

  1. SecundairHvJ 3 september 2014, C-127/12, Commissie t. Spanje, ECLI:EU:C:2014:2130. Geciteerd in de DA 2ª LISD en in het AEAT-overzicht.
  2. Niet geverifieerdVerordening (EG) nr. 593/2008 (Rome I), art. 4, lid 2, en 11; Verordening (EU) nr. 650/2012, art. 1, lid 2, g, 21 en 23, lid 2, i; Verordening (EG) nr. 116/2009; Richtlijn 2014/60/EU. Deze bepalingen zijn aangehaald op basis van hun bekende inhoud, maar voor deze versie niet opnieuw nagelezen.

Juridisch voorbehoud

Deze bijdrage is een onderzoeksbijdrage en geen individueel juridisch advies. Zij is niet in haar geheel juridisch geverifieerd: de verificatiestatus van elke bron staat in afdeling 11. Zij stelt niet dat een Belgische verzamelaar door het overbrengen van kunstwerken naar Spanje de Madrileense regeling verkrijgt. Zij stelt evenmin dat buitenlandse opslag Belgische belasting uitsluit, of dat zij een besparing oplevert.

↑